દેશભરમાં વધી રહેલા સ્વચ્છ ઇંધણ (Clean Fuel) ના વપરાશ વચ્ચે ગ્રાહકો સાથે માપનમાં કોઈ છેતરપિંડી ન થાય તે માટે કેન્દ્ર સરકારના ગ્રાહક બાબતોના વિભાગે એક અત્યંત મહત્વનો નિર્ણય લીધો છે. સરકારે ‘લીગલ મેટ્રોલોજી (સરકારી માન્ય ટેસ્ટ સેન્ટર) નિયમો, 2013’ માં ઐતિહાસિક સુધારો કર્યો છે. આ સુધારા હેઠળ હવે સીએનજી (CNG), એલએનજી (LNG), એલપીજી (LPG) અને હાઇડ્રોજન ડિસ્પેન્સર્સ (ઇંધણ પંપની નોઝલ) ની ચોકસાઈની તપાસ કરવાનો વ્યાપ વધારીને તેને સરકારી માન્ય ટેસ્ટ સેન્ટર્સ (GATC) ના દાયરામાં લાવી દેવાયા છે.
પબ્લિક-પ્રાઇવેટ પાર્ટનરશિપ (PPP) મોડલ પર આધારિત આ પગલાથી ગ્રાહકોનો વિશ્વાસ વધશે અને ઇંધણ વિતરણ પ્રણાલીમાં વધુ પારદર્શિતા આવશે.
GATC ફ્રેમવર્ક હેઠળ 5 નવી શ્રેણીઓ ઉમેરાઈ: કુલ સંખ્યા 23 થઈ
લાયક ખાનગી પ્રયોગશાળાઓ અને ઉદ્યોગો ધરાવતા સરકારી માન્ય ટેસ્ટ સેન્ટર્સ (GATCs) અત્યાર સુધી માત્ર 18 સરકારી વજન અને માપન સાધનોની ચકાસણી કરતા હતા. હવે તેમાં નવી 5 ઇંધણ વિતરણ શ્રેણીઓ ઉમેરાતા આ સંખ્યા વધીને 23 થઈ ગઈ છે. નવી ઉમેરાયેલી શ્રેણીઓ આ મુજબ છે:
- પેટ્રોલ/ડીઝલ ડિસ્પેન્સર્સ
- સીએનજી (CNG) ડિસ્પેન્સર્સ
- એલપીજી (LPG) ડિસ્પેન્સર્સ
- એલએનજી (LNG) ડિસ્પેન્સર્સ
- હાઇડ્રોજન ડિસ્પેન્સર્સ
રાજ્ય સરકારોને અપાઈ વધુ સત્તા, પ્રક્રિયા ઝડપી બનશે
નવા સુધારા મુજબ હવે રાજ્યોને પણ સ્થાનીય જરૂરિયાતોને આધારે વધારાની શ્રેણીઓ અધિસૂચિત કરવાની સત્તા આપવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, વહીવટી વિલંબ ઘટાડવા માટે જોઈન્ટ સેક્રેટરી કે તેથી ઉપરના રેન્કના અધિકારીઓને મંજૂરી આપવાની સીધી સત્તા સોંપવામાં આવી છે, જેથી ચકાસણીની પ્રક્રિયા વધુ ઝડપી બનશે.
નવી ચકાસણી ફીનું માળખું જાહેર
સરકારે ઇંધણ ડિસ્પેન્સર્સની તપાસ માટે સત્તાવાર ફી પણ જાહેર કરી દીધી છે, જે પ્રતિ નોઝલના હિસાબથી નીચે મુજબ રહેશે:
| ઇંધણ ડિસ્પેન્સરનો પ્રકાર | નક્કી કરાયેલી ચકાસણી ફી (પ્રતિ નોઝલ) |
| પેટ્રોલ અને ડીઝલ ડિસ્પેન્સર્સ | ₹ 5,000 |
| CNG, LPG, LNG અને હાઇડ્રોજન ડિસ્પેન્સર્સ | ₹ 10,000 |
પંપ પર ચોકસાઈ વધશે, સરકારી તંત્ર પરથી ભારણ ઘટશે
નિષ્ણાતોનો મત: અત્યાર સુધી આ ચકાસણી માત્ર સરકારી વિભાગો દ્વારા જ થતી હતી, જેમાં સમય લાગતો હતો. હવે પબ્લિક-પ્રાઇવેટ પાર્ટનરશિપ હેઠળ લાયક ખાનગી લેબ્સ પણ આ કામ કરી શકશે. પરિણામે સરકારી લીગલ મેટ્રોલોજી વિભાગોનું કામ હળવું થશે અને તેઓ નિરીક્ષણ, કાયદાકીય અમલીકરણ તથા ગ્રાહકોની ફરિયાદોના નિવારણ પર વધુ ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકશે.
વૈશ્વિક સ્તરની પ્રણાલી તરફ ભારતનું કદમ
આ સુધારો ભારત સરકારના ટેક્નોલોજી-આધારિત શાસન અને ‘આત્મનિર્ભર ભારત’ ના વિઝનને બળ પૂરું પાડે છે. આ નવી વ્યવસ્થા ઇન્ટરનેશનલ ઓર્ગેનાઇઝેશન ઓફ લીગલ મેટ્રોલોજી (OIML) ની વૈશ્વિક ભલામણોને અનુરૂપ છે, જે ભારતીય માપન પ્રણાલીને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે વધુ મજબૂત બનાવશે.
એક નજરે: GATC હેઠળ ચકાસાતા સાધનોની યાદી
- પહેલાની 18 શ્રેણીઓ: વોટર મીટર, બ્લડ પ્રેશર માપવાનું સાધન (સ્ફિગ્મોમેનોમીટર), ક્લિનિકલ થર્મોમીટર, ઓટોમેટિક રેલવે વેબ્રિજિસ, માપપટ્ટી (ટેપ મેઝર્સ), નોન-ઓટોમેટિક વેઇંગ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ (150 kg સુધી અને તેથી વધુ), લોડ સેલ, ત્રાજવું (બીમ સ્કેલ), કાઉન્ટર મશીન, તમામ શ્રેણીના વજન, ગેસ મીટર, એનર્જી મીટર, ભેજ માપક (મોઇશ્ચર મીટર), વ્હીકલ સ્પીડ મીટર, બ્રેથ એનાલાઇઝર, મલ્ટી-ડાયમેન્શનલ મેઝરિંગ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ અને ફ્લો મીટર.
- નવી 5 શ્રેણીઓ: પેટ્રોલ/ડીઝલ, CNG, LPG, LNG અને હાઇડ્રોજન ડિસ્પેન્સર્સ.
About the Author
